Հայաստանում շարունակվում է մշակութային ժառանգության 17 օբյեկտի վերականգնումը
Հայաստանում վերականգնվում է 17 հուշարձան, այդ թվում՝ տաճարներ, ամրոցներ, կամուրջներ, վանական համալիրներ և որմնանկարներ։ Տեղերում աշխատանքների ընթացքին հետևում է Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը։
Հայաստանի ամրոցները, կամուրջները, վանքերն ու որմնանկարները
Հոկտեմբերի 26-ին «Միր 24»-ը, վկայակոչելով նախարարության մամուլի ծառայությունը, հայտնել է, որ վերականգնման աշխատանքներ են ընթանում Հայաստանի մի քանի մարզերում։ Արագածոտնի մարզում մասնագետները վերականգնում են V դարի Ծիրանավոր եկեղեցին և Ամբերդ ամրոցը։ Արմավիրի մարզում ցանկում ընդգրկված են Այգեշատ համայնքի Թարգմանչաց եկեղեցին և Ապագա գյուղի մշակույթի տանը գտնվող՝ Սարգիս Մուրադյանի «Սասունի պաշտպանությունը» որմնանկարը։
Գեղարքունիքի մարզում շարունակվում է Բերդկունք ամրոցի վերականգնումը։ Լոռու մարզում վերականգնման աշխատանքներն ընդգրկում են «Լոռի բերդ» պատմահնագիտական արգելոցի միջնաբերդի պարիսպները, Կաճաճկուտ գյուղի Սեդվի վանական համալիրը և Յաղդանի XIII դարի կամուրջը։ Կոտայքի մարզում աշխատանքներ են ընթանում Պտղնիի տաճարում։
Շիրակի մարզի Աշոցք համայնքի Կրասար գյուղում վերականգնողները վերականգնում են XIX դարի կամուրջը։ Դրա վերականգնումը նախատեսվում էր սկսել 2026 թվականին, իսկ նոր հաղորդագրությունը հաստատում է, որ աշխատանքներն արդեն սկսվել են։
Վայոց ձորի մարզում ցանկում ընդգրկվել են մի քանի օբյեկտներ, այդ թվում՝ Շատիվանքի վանական համալիրն ու դրա որմնանկարները, Հորս գյուղում գտնվող՝ իշխան Չեսար Օրբելյանի պալատը և Աղնջաձորի Օրբելյանների քարավանատունը։ Տավուշի մարզում մասնագետները վերականգնում են Սրվեղի վանական համալիրը, Տավուշի բերդի պարիսպները, հարակից կառույցներն ու եկեղեցին, ինչպես նաև Նավուր գյուղի XIX դարի «Քարաքարմունջ» կամուրջը։
Նախարարության մասնագետները պարբերաբար այցելում են հուշարձաններ՝ ստուգելու վերականգնման ընթացքը։ Այցերի ընթացքում նրանք քննարկում են աշխատանքների ժամանակ առաջացող հարցերը և խորհրդատվություն տրամադրում շինարար-վերականգնողներին։
Մասնագետների պակասը դանդաղեցնում է հուշարձանների վերականգնումը
Խնդրի ծավալների մասին խոսվել էր 2025 թվականի օգոստոսի 27-ին։ Այդ ժամանակ «Սպուտնիկ Արմենիան», վկայակոչելով Հուշարձանների պահպանության վարչության պետ Հարություն Վանյանին, հայտնել էր, որ պատմության և մշակույթի ավելի քան 700 հուշարձան վթարային վիճակում էր։ Երկրում իրականացվում էր վերականգնման շուրջ 20 նախագիծ, իսկ այդ հուշարձանների վերականգնման համար, Վանյանի գնահատմամբ, տասնամյակներ կպահանջվեն։
Պատմական միջավայրի և պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների պահպանության ծառայության տնօրեն Արմեն Հովհաննիսյանը գլխավոր դժվարությունը համարում էր կադրերի պակասը։ Հայաստանում շուրջ 30 ճարտարապետ-վերականգնող կար, ընդ որում՝ նրանցից ոչ բոլորն էին ակտիվ աշխատում։ Հնագետները նույնպես չէին բավարարում, ուստի ստիպված էին սահմանափակել պեղումների ժամկետները, իսկ մասնագետներին բաշխել մի քանի հուշարձանների միջև։
Նոր մասնագետներ է պատրաստում Հայաստանի ճարտարապետության և շինարարության ազգային համալսարանը, որտեղ ճարտարապետ-վերականգնողների համար գործում է առանձին մագիստրոսական ծրագիր։ 2025 թվականի դեկտեմբերին հաղորդվել էր, որ նախորդ տարում այն ավարտել է 8 մասնագետ։